Mỗi tuần, đội ngũ chúng tôi đều nhận được cùng một câu hỏi: chọn khoá học hay tự học khi mới bắt đầu lập trình? Nói thật, không có đáp án chung cho tất cả mọi người. Điều quyết định nằm ở chỗ bạn đang thiếu gì. Nếu bạn dễ mất định hướng và hay bỏ giữa chừng, một khoá học có lịch rõ ràng sẽ giữ bạn đi đúng đường. Còn nếu bạn đã học đều được vài tháng và biết cách tìm tài liệu tốt, tự học thường tiết kiệm hơn nhiều.
Trả lời nhanh khi phân vân chọn khoá học hay tự học
Mỗi khi tư vấn cho bạn bè, chúng tôi thường hỏi trước một câu: bạn có hay bỏ dở giữa chừng không? Nếu có, một lớp học có lịch và có giảng viên là chỗ dựa rất vững. Ngược lại, người học tự giác, quen ngồi gõ code mỗi tối thì tự học vừa rẻ vừa linh hoạt.
Cả hai con đường đều có thể đưa bạn đến đích. Vấn đề là con đường nào khớp với hoàn cảnh hiện tại của bạn, chứ không phải con đường nào nghe hay hơn.
Hai cách học khác nhau ở những điểm nào
Khoá học thường đi kèm giáo trình, lịch học, giảng viên và bài tập có chấm điểm. Người khác đã sắp xếp sẵn thứ tự học cho bạn. Tự học thì ngược lại: bạn phải chọn tài liệu, tự vẽ lộ trình và tự đo tiến độ.
Khác biệt lớn nhất nằm ở sự tương tác. Hãy hình dung bạn gặp một lỗi biên dịch lúc gần nửa đêm. Trong lớp, bạn hỏi và được gỡ rối trong vài phút. Khi tự học, bạn phải đăng câu hỏi lên diễn đàn, rồi chờ, rồi thử lại từ đầu. Chậm hơn nhiều, nhưng quá trình ấy rèn cho bạn kỹ năng tự tìm lỗi, và kỹ năng này về sau rất đáng giá.
So sánh theo từng tiêu chí quan trọng
Chúng tôi thường bắt đầu bằng bảng dưới đây vì nó gom các tiêu chí hay được nhắc đến khi tư vấn. Đừng đọc bảng theo thứ tự từ trên xuống, hãy đọc theo mục tiêu của chính bạn.
| Tiêu chí | Khoá học | Tự học |
|---|---|---|
| Chi phí | Học phí có thể từ vài triệu đến hàng chục triệu, tuỳ đơn vị và thời lượng | Thường miễn phí, hoặc chỉ tốn tiền tài liệu và công cụ |
| Thời điểm bắt đầu | Phải chờ đến ngày khai giảng | Bắt đầu ngay khi bạn sẵn sàng |
| Kỷ luật cần có | Thấp hơn nhờ có lịch và hạn nộp bài | Cao, bạn phải tự ép mình học |
| Hỗ trợ khi gặp lỗi | Có giảng viên và bạn học cùng lớp | Phụ thuộc diễn đàn và khả năng tự tìm kiếm |
| Chứng nhận | Thường có chứng nhận hoàn thành | Không có sẵn, trừ khi bạn chứng minh bằng dự án |
| Điều chỉnh lịch | Khó, vì lịch học khá cố định | Rất linh hoạt |
Cách đọc bảng khá đơn giản. Nếu thời gian eo hẹp nhưng có ngân sách, khoá học sẽ giúp bạn bớt phải tự xoay xở. Nếu rảnh nhiều mà tiền ít, tự học hợp lý hơn. Tiêu chí nào đang đè nặng nhất lên bạn lúc này thì đó là tiêu chí cần ưu tiên.
Khoá học mang lại gì và có điểm yếu nào
Lợi thế rõ nhất của khoá học là lộ trình. Bạn không phải đứng giữa hàng trăm video mà không biết nên xem cái nào trước. Lớp học còn giúp bạn gặp những người cùng mục tiêu. Có những mối quen hình thành từ lớp học và sau này trở thành cơ hội nghề nghiệp, dù không ai hứa trước điều đó.
Điểm yếu là học phí và lịch cố định. Có khoá đi chậm hơn nhu cầu thực tế, và bạn đành nghe lại những phần đã biết. Đội ngũ chúng tôi từng gặp một học viên trả tiền để nghe lại kiến thức đã nắm từ trước. Ba buổi đầu anh còn kiên nhẫn, sang buổi thứ tư thì nghỉ hẳn.
Vì vậy, khoá học phù hợp nhất với người mới bắt đầu, hoặc người cần chứng nhận hoàn thành để nộp hồ sơ.
Tự học có lợi thế gì và rủi ro ra sao
Tự học có chi phí thấp và cho phép bạn học đúng phần mình cần. Giả sử bạn đang làm một trang web và chỉ cần hiểu cách gọi API. Bạn không cần học hết cả một chương trình dài. Đây là lợi thế thật sự, nhất là với người vừa đi làm.
Nhưng tự học rất dễ lạc hướng. Bạn có thể đọc thật nhiều mà không biết mình đúng hay sai. Chúng tôi từng thấy một bạn học suốt ba tháng vẫn loay hoay với khái niệm cơ bản, chỉ vì không có ai kiểm tra lại cách hiểu của bạn ấy. Khi công việc bận lên, phần tự học thường là thứ bị cắt đầu tiên.
Tự học hợp với người đã có nền tảng nhất định, biết tự đặt mục tiêu và tự nhắc mình thực hiện.
Chi phí thực tế và rủi ro bỏ dở ở cả hai đường
Khi so chi phí, đừng chỉ nhìn học phí. Mức giá ở Việt Nam chênh lệch khá lớn tuỳ đơn vị và thời lượng. Hãy cộng thêm tiền đi lại, thiết bị và thời gian bỏ ra. Với tự học, tiền tài liệu thường không đáng kể. Thứ đắt nhất lại là thời gian: một năm tự học mà không tiến bộ rõ rệt cũng là khoản chi không nhỏ.
Rủi ro bỏ dở xuất hiện ở cả hai bên. Người học khoá thường bỏ vì không theo kịp lịch. Người tự học thường bỏ vì không thấy mình tiến bộ. Cách giảm rủi ro khá giống nhau: đặt mốc nhỏ cho mỗi tuần, ghi nhật ký tiến độ, và nếu được thì rủ thêm một người bạn học cùng để nhắc nhau.
Lộ trình gợi ý cho từng nhóm người học
Nếu bạn hoàn toàn mới, chúng tôi khuyên bắt đầu bằng một khoá nền tảng ngắn để có khung kiến thức ban đầu, sau đó chuyển sang tự học nâng cao theo chủ đề mình thích. Nếu chưa hình dung các bước cụ thể, bạn có thể đọc lộ trình học lập trình cho người mới để nắm bức tranh tổng thể trước khi quyết định.
Người đã đi làm nên chọn một khung giờ cố định trong tuần, chẳng hạn hai buổi tối, và giữ đều đặn. Đừng đặt mục tiêu học bốn tiếng mỗi ngày rồi nản sau hai tuần. Nếu cần sắp lịch theo từng tháng, cách học lập trình buổi tối sau giờ làm là bài đúng với hoàn cảnh này.
Người chuyển ngành nên ưu tiên khoá có dự án thực hành và hỗ trợ định hướng. Họ cần đầu ra rõ ràng để mang đi ứng tuyển, và một dự án chạy được thường thuyết phục hơn nhiều lời tự giới thiệu.
Tự kiểm tra xem bạn nên chọn đường nào
Trước khi quyết định, hãy tự trả lời bốn câu: mình có đủ tự giác không, ngân sách dành cho việc học là bao nhiêu, mỗi tuần rảnh được mấy tiếng, và mục tiêu cụ thể là gì? Viết câu trả lời ra giấy sẽ rõ hơn nhiều so với chỉ nghĩ trong đầu.
Chúng tôi cũng hay gợi ý một thử nghiệm nhỏ. Dành một tuần học theo giáo trình có sẵn, rồi tuần kế tiếp tự chọn tài liệu theo ý mình. Cuối mỗi tuần, nhìn lại xem bạn nhớ được gì và cảm thấy thế nào. Cảm giác thật thường cho nhiều thông tin hơn bất kỳ lời khuyên chung chung nào.
Kết hợp hai đường học để tận dụng ưu điểm
Nhiều người học hiệu quả nhất khi dùng cả hai cách. Họ học một khoá nền tảng để có khung, rồi tự học theo những chủ đề thật sự quan tâm. Khi tự học, đừng dừng ở việc xem video. Hãy làm một dự án cá nhân nhỏ để kiểm chứng kiến thức. Một chương trình chạy được trên máy của chính bạn là bằng chứng thuyết phục hơn nhiều tấm chứng chỉ.
Cuối cùng, hãy tham gia một cộng đồng học tập. Bạn sẽ nhận được phản hồi, nghe kinh nghiệm của người đi trước và có thêm động lực mỗi khi nản. Nếu muốn có mốc tham chiếu thực tế, bạn có thể xem tự học bao lâu thì đi làm được rồi so với tiến độ của mình.
Câu hỏi thường gặp khi chọn khoá học hay tự học
Người hoàn toàn mới nên bắt đầu bằng khoá học hay tự học?
Chúng tôi khuyên bắt đầu bằng một khoá nền tảng ngắn. Khi chưa biết gì, rất khó phân biệt tài liệu tốt với tài liệu kém. Một khung học rõ ràng giúp bạn tiết kiệm vài tháng loay hoay không đâu.
Tự học có đủ để xin việc không?
Có, miễn là bạn chứng minh được năng lực bằng sản phẩm thật, như một dự án chạy được, mã nguồn đăng trên GitHub hay một ứng dụng nhỏ do chính bạn làm. Nhà tuyển dụng thường nhìn vào thứ bạn làm được nhiều hơn là tấm bằng.
Làm sao biết mình đang bỏ dở hay chỉ đang nghỉ ngơi?
Hãy nhìn vào nhật ký tiến độ. Nếu hai tuần liền bạn không hoàn thành mốc nhỏ nào và không còn nhớ đang học dở phần nào, đó là dấu hiệu bỏ dở. Nghỉ ngơi thì vẫn có kế hoạch quay lại, còn bỏ dở thì không.
Đã có tài liệu miễn phí thì có nên trả tiền cho khoá học không?
Tuỳ nhu cầu. Nếu cần người kèm, cần lịch cố định và cần phản hồi khi làm bài tập, khoá học thật sự có giá trị. Nếu bạn đã tự học đều đặn và chỉ thiếu định hướng, hãy thử tài liệu miễn phí trước rồi mới cân nhắc.
