Bạn vừa nghe đồng nghiệp nhắc tới AWS mà chưa biết mình nên bắt đầu từ đâu? Bài này được viết cho đúng tình huống đó. Chúng tôi đi theo cách của một người đi trước, kể lại những bước mà đội ngũ vẫn hướng dẫn cho các học viên mới. Nói ngắn gọn, học AWS cơ bản là học cách thuê máy chủ, lưu trữ và cơ sở dữ liệu trên hạ tầng của Amazon, rồi trả tiền theo đúng phần bạn dùng. Chúng tôi không giả định bạn đã biết gì, nên mọi khái niệm sẽ được giải thích từ đầu.
AWS cơ bản là gì và vì sao nên học?
AWS là viết tắt của Amazon Web Services, nền tảng điện toán đám mây lớn nhất hiện nay. Hình dung đơn giản thế này: thay vì mua một chiếc máy chủ rồi đặt trong phòng kỹ thuật, bạn thuê một máy chủ ảo chạy trên hạ tầng của Amazon. Cần thêm sức mạnh thì bật thêm. Không cần nữa thì tắt đi. Chính sự linh hoạt đó đã làm thay đổi cách các công ty triển khai phần mềm.
Vậy vì sao nên học? Khi làm việc với các đối tác, chúng tôi thấy nhiều doanh nghiệp Việt đang dần đưa hệ thống lên đám mây. Tin tuyển dụng yêu cầu kỹ năng AWS ngày càng nhiều, từ vị trí lập trình viên backend đến quản trị hệ thống. Người có nền tảng AWS thường phối hợp tốt hơn với đội hạ tầng, vì họ hiểu ứng dụng của mình đang chạy ở đâu và đang tốn bao nhiêu tài nguyên.
Ai nên học? Sinh viên công nghệ thông tin là nhóm được lợi nhiều nhất. Học sớm giúp bạn hình dung rõ một ứng dụng vận hành thế nào sau khi đưa lên mạng. Lập trình viên đã đi làm cũng nên học, nhất là khi công ty đang triển khai sản phẩm lên cloud. Với người làm quản trị hệ thống, đây gần như là kiến thức nền bắt buộc.
Những khái niệm nền tảng cần nắm trước
Đừng vội mở console ngay. Ba khái niệm dưới đây quyết định bạn có hiểu được các bài thực hành hay không. Chúng tôi từng gặp nhiều học viên bỏ qua phần này, rồi loay hoay mãi vì không biết tại sao một tài nguyên lại không truy cập được.
Điện toán đám mây và cách tính tiền theo mức sử dụng
Điện toán đám mây nghĩa là tài nguyên máy tính được cung cấp qua mạng, dùng bao nhiêu trả bấy nhiêu. Điều này khác hẳn việc mua máy chủ một lần rồi dùng nhiều năm. Với người mới, đây là lý do quan trọng nhất để học cách tắt tài nguyên khi không dùng. Tiền được tính theo thời gian tài nguyên đang chạy, chứ không theo lúc bạn đang nhìn thấy nó trên màn hình.
Region và Availability Zone: chọn vùng ảnh hưởng đến độ trễ
Region là một vùng địa lý, ví dụ Singapore hay Tokyo. Mỗi region gồm nhiều Availability Zone, tức các trung tâm dữ liệu tách biệt nhau trong cùng một vùng. Chọn region gần người dùng giúp website phản hồi nhanh hơn, vì tín hiệu đi quãng đường ngắn hơn. Với người dùng ở Việt Nam, Singapore thường là lựa chọn hợp lý cho những bài thực hành đầu tiên.
IAM: ai được làm gì
IAM là hệ thống quản lý quyền truy cập. User là tài khoản con dành cho từng người, còn group là tập hợp các user có chung quyền. Nguyên tắc cần ghi nhớ là quyền tối thiểu: chỉ cấp đúng những gì người đó cần, không hơn. Lỗi phổ biến là cấp quyền quá rộng cho tiện, và khi tài khoản bị lộ, hậu quả có thể rất nặng, từ mất dữ liệu đến hóa đơn khổng lồ. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cách tổ chức quyền truy cập trong chuyên mục AWS trên KungFuTech.
Các dịch vụ AWS cốt lõi nên học đầu tiên
AWS có hàng trăm dịch vụ, nhưng bạn không cần biết hết. Chúng tôi khuyên bắt đầu với vài cái tên dưới đây, đi sâu vào từng cái rồi mới mở rộng ra.
EC2: máy chủ ảo
EC2 cho bạn một máy chủ ảo, gọi là instance. Bạn chọn cấu hình CPU, RAM và hệ điều hành rồi khởi tạo. Đây thường là bài thực hành đầu tiên của hầu hết người học, vì nó gần giống việc tự cài một máy Linux, chỉ khác là máy đó nằm trên mây. Khi quen với EC2, bạn sẽ thấy rất nhiều dịch vụ khác đều xoay quanh nó.
S3: lưu trữ đối tượng
S3 là nơi lưu các tệp như ảnh, video hay tệp tĩnh của website. Bạn tạo một bucket rồi đưa tệp lên là xong. Dịch vụ này rất phổ biến để lưu bản sao lưu và phục vụ tệp tĩnh, nhờ độ bền dữ liệu cao và gần như không phải quản lý ổ đĩa.
RDS và VPC: làm quen ở mức cơ bản
RDS là dịch vụ cơ sở dữ liệu được quản lý sẵn, nên bạn không phải tự cài và tự sao lưu MySQL hay PostgreSQL. VPC là mạng riêng ảo, nơi bạn chia các khu vực mạng và quyết định máy nào được phép giao tiếp với máy nào. Người mới chỉ cần hiểu hai dịch vụ này ở mức khái niệm, để khi gặp lại trong bài lab không bị hoang mang.
Dựng thử một website đơn giản trên AWS
Đây là bài tập đội ngũ chúng tôi hay giao cho học viên mới. Mục tiêu không phải làm một website đẹp, mà là đi qua toàn bộ quy trình một lần cho trọn vẹn.
Bước đầu tiên là chuẩn bị tài khoản. Hãy bật MFA cho tài khoản root, rồi tạo một IAM user để làm việc hằng ngày. Đừng dùng root cho mọi việc, vì root có toàn quyền và là mục tiêu hàng đầu nếu bị lộ. Sau đó, đặt ngân sách cảnh báo. Việc này chỉ mất vài phút, nhưng giúp bạn không bất ngờ với hóa đơn cuối tháng.
Tiếp theo, khởi tạo một EC2. Chọn Amazon Linux, cấu hình nhỏ nhất đủ chạy, rồi tạo security group. Hãy hiểu security group giống một tường lửa: chỉ mở cổng 80 cho HTTP và cổng 22 cho SSH, và nên giới hạn SSH chỉ cho địa chỉ IP của chính mình. Sau khi kết nối vào máy, cài một web server như Apache hoặc Nginx, rồi thử mở địa chỉ IP công khai của máy trên trình duyệt. Lần đầu thấy trang web hiện ra từ máy của mình trên mây, nhiều học viên rất thích thú.
Cuối cùng, đưa một tệp HTML tĩnh lên S3 và thử truy cập đường dẫn của tệp. Bạn sẽ thấy rõ sự khác biệt giữa việc chạy một máy chủ và việc chỉ lưu trữ tệp. Khi xong bài tập, đừng quên xóa instance và bucket để tránh tốn tiền. Đây là thói quen chúng tôi nhắc đi nhắc lại nhiều nhất.
Lộ trình học AWS cơ bản cho người mới
Chúng tôi chia lộ trình thành các giai đoạn ngắn để bạn không bị ngợp. Thời gian dưới đây chỉ mang tính tham khảo, vì mỗi người có thời gian rảnh khác nhau. Giai đoạn đầu nên dành cho việc nắm khái niệm, không nên vội đi sâu vào từng tính năng.
Tuần một đến hai, hãy tập trung vào khái niệm đám mây, region và IAM. Tuần ba đến sáu, chuyển sang thực hành EC2, S3 và VPC qua những bài lab nhỏ, làm lại vài lần cho quen tay. Sau đó, nếu muốn có chứng nhận, bạn có thể chuẩn bị cho AWS Cloud Practitioner, một chứng chỉ mở đầu phù hợp với người mới.
Điều chúng tôi muốn nhấn mạnh là đừng đọc lý thuyết quá lâu. Một bài lab nhỏ thường giúp bạn hiểu nhanh hơn việc đọc ba chương sách, vì bạn thấy ngay hệ quả của từng thao tác. Hãy để thực hành dẫn dắt lý thuyết, chứ không ngược lại.
Ưu điểm và nhược điểm khi học AWS
Ưu điểm lớn nhất là nhu cầu tuyển dụng cao và tài liệu chính thức rất đầy đủ. AWS cũng có gói miễn phí để bạn thực hành mà không mất tiền ngay từ đầu, miễn là bạn cẩn thận. Đây là lợi thế hiếm có so với nhiều công nghệ khác.
Nhược điểm là giao diện có quá nhiều dịch vụ, nên người mới rất dễ choáng khi mở console lần đầu. Chi phí cũng cần để ý: một instance quên tắt có thể phát sinh tiền mỗi ngày mà bạn không hay biết. Cách giảm rủi ro là bật ngân sách cảnh báo, tắt tài nguyên sau mỗi buổi học và ghi lại danh sách những gì đã tạo.
Sai lầm người mới học AWS hay mắc phải
Sai lầm đầu tiên là dùng tài khoản root cho mọi việc. Root có toàn quyền, nên nếu bị lộ thì cả tài khoản có thể bị khai thác. Hãy tạo IAM user ngay từ ngày đầu.
Sai lầm thứ hai là quên xóa tài nguyên sau bài thực hành. Chúng tôi từng thấy học viên nhận hóa đơn chỉ vì một instance chạy suốt cả tháng mà không ai để ý. Việc dọn dẹp nên được coi là một phần của bài học.
Sai lầm thứ ba là học quá nhiều dịch vụ cùng lúc. Đi sâu vài dịch vụ cốt lõi giúp bạn tự tin hơn nhiều so với biết sơ sơ hai mươi dịch vụ mà không dùng cái nào thành thạo.
Chi phí và tài nguyên học AWS
AWS Free Tier cho phép bạn dùng một số dịch vụ trong giới hạn nhất định, thường là trong 12 tháng đầu với nhiều dịch vụ, cùng một số dịch vụ miễn phí vĩnh viễn ở mức nhỏ. Giới hạn này có thật, nên bạn vẫn phải theo dõi mức sử dụng của mình. Hãy đọc kỹ trang Free Tier trên tài liệu chính thức trước khi bắt đầu, vì điều khoản có thể thay đổi theo thời gian.
Tài liệu học tốt nhất vẫn là trang học chính thức của AWS và phần hướng dẫn ngay trong console. Khi cần thêm ví dụ bằng tiếng Việt, bạn có thể đối chiếu với lộ trình học lập trình cho người mới để xem cách sắp xếp kiến thức nền khi học bất kỳ công nghệ nào.
Về thời gian, nếu học khoảng một đến hai giờ mỗi ngày, bạn có thể làm chủ các bài lab cơ bản trong khoảng hai đến ba tháng. Người đã biết chút Linux sẽ nhanh hơn đáng kể, vì phần lớn máy chủ trên AWS chạy Linux.
Câu hỏi thường gặp
Học AWS cơ bản mất bao lâu?
Nếu bạn đã có nền tảng CNTT, khoảng hai đến ba tháng để làm được các bài lab cơ bản là hợp lý. Nếu bắt đầu từ con số 0, hãy cộng thêm thời gian học Linux và kiến thức mạng căn bản.
Không biết lập trình có học AWS được không?
Được. Phần cơ bản của AWS chủ yếu là thao tác trên giao diện và hiểu khái niệm, không đòi hỏi viết code. Khi đi sâu vào tự động hóa, bạn sẽ cần biết chút ít về script, nhưng đó là giai đoạn sau.
AWS Free Tier có thật sự miễn phí không?
Có, nhưng chỉ trong giới hạn được công bố. Vượt giới hạn thì sẽ bị tính phí, nên luôn theo dõi mức dùng và bật cảnh báo ngân sách ngay từ đầu.
Nên học AWS trước hay học Linux trước?
Chúng tôi khuyên học Linux trước, ít nhất là các lệnh cơ bản và cách quản lý tệp. Nền tảng này giúp bạn đi nhanh hơn nhiều khi làm bài lab EC2 và không phải lúng túng với dòng lệnh.